Οι βιώσιμες μεταφορές έχουν πλέον τη δική τους διεθνή ημέρα: ο ΟΗΕ έχει θεσπίσει την World Sustainable Transport Day στις 26 Νοεμβρίου, αναγνωρίζοντας τον κρίσιμο ρόλο των ασφαλών, προσβάσιμων και χαμηλών εκπομπών συστημάτων μεταφοράς για την ανάπτυξη και την κοινωνική συνοχή. Για τις επιχειρήσεις, και ειδικά για τη βιομηχανία, αυτό σημαίνει ότι ο τρόπος που μετακινούνται άνθρωποι, πρώτες ύλες και προϊόντα μετατρέπεται από “λειτουργική λεπτομέρεια” σε στρατηγικό ζήτημα κλιματικής πολιτικής.

Στο αποτύπωμα άνθρακα μιας επιχείρησης, οι μεταφορές συχνά κρύβονται μέσα στο Scope 3: μεταφορά και διανομή από/προς προμηθευτές και πελάτες, επαγγελματικά ταξίδια, μετακινήσεις εργαζομένων, συνεργαζόμενα logistics κ.λπ. Σύμφωνα με το GHG Protocol Corporate Value Chain Standard, αυτές οι έμμεσες εκπομπές κατά μήκος της αλυσίδας αξίας μπορούν να φτάνουν ακόμη και το 80–90% του συνολικού αποτυπώματος μιας εταιρείας. Το ISO 14064-1:2018 και το GHG Protocol δίνουν το κοινό “λεξιλόγιο” για Scope 1–2–3 και τις κατηγορίες εκπομπών, συμπεριλαμβανομένων των μεταφορών και των logistics.

Παράλληλα, η νέα σειρά προτύπων όπως το ISO 14083:2023 (Αέρια θερμοκηπίου — Ποσοτικοποίηση και αναφορά εκπομπών αερίων θερμοκηπίου που προκύπτουν από τις δραστηριότητες της αλυσίδας μεταφορών) εξειδικεύει τον τρόπο ποσοτικοποίησης και αναφοράς εκπομπών σε ολόκληρες αλυσίδες μεταφοράς επιβατών και φορτίου, επιτρέποντας σε βιομηχανίες και μεταφορικές να υπολογίζουν με συγκρίσιμο τρόπο το ανθρακικό τους αποτύπωμα ανά διαδρομή, ανά τόνο-χιλιόμετρο ή ανά παλέτα.

Στην Ελλάδα, ο Εθνικός Κλιματικός Νόμος Ν.4936/2022 μεταφράζει αυτούς τους διεθνείς στόχους σε δεσμευτικές υποχρεώσεις: υιοθετεί τον στόχο κλιματικής ουδετερότητας έως το 2050. Τα άρθρα 19–20 εισάγουν υποχρέωση για σταδιακή, ετήσια απογραφή και επαλήθευση εκπομπών για δήμους και μεσαίες-μεγάλες επιχειρήσεις, με αναφορά σε διεθνή πρότυπα όπως το ISO 14064-1 και το GHG Protocol. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τις βιομηχανίες έχει το Άρθρο 12, που αφορά τους στόλους οχημάτων χαμηλών και μηδενικών εκπομπών. Από 1.1.2024, κάθε επιχείρηση που αποκτά τουλάχιστον τέσσερα νέα εταιρικά Ι.Χ. εντός του ίδιου οικονομικού έτους οφείλει τουλάχιστον το 25% αυτών να είναι αμιγώς ηλεκτρικά ή plug-in υβριδικά με εκπομπές έως 50 g CO₂/km. Πρόκειται για μια υποχρέωση που αγγίζει άμεσα τη βιομηχανία – όχι μόνο τις εμπορικές εταιρείες ή τις υπηρεσίες.

Το θετικό είναι ότι η μετάβαση αυτή μπορεί να συνδυαστεί με επενδυτικά κίνητρα. Σε εθνικό επίπεδο, σε πολλά προγράμματα ΕΣΠΑ 2021–2027 και στον Αναπτυξιακό Νόμο εντάσσονται επιλέξιμες δαπάνες για υποδομές φόρτισης, ενεργειακή αναβάθμιση εγκαταστάσεων και “πράσινες” μεταφορές, ως μέρος ευρύτερων επενδυτικών σχεδίων.

Άρα, τι σημαίνει πρακτικά “βιώσιμες μεταφορές” για μια βιομηχανία μέσα στο πλαίσιο Scope 3 και του κλιματικού νόμου;

  • Χαρτογράφηση Scope 3 μεταφορών: απογραφή εκπομπών από μεταφορά πρώτων υλών, διανομή προϊόντων, logistics τρίτων, business travel & commuting, με βάση GHG Protocol / ISO 14064-1 και –όπου χρειάζεται– ISO 14083.
  • Στρατηγική στόλου: σχέδιο αντικατάστασης εταιρικών οχημάτων με EV/plug-in, ώστε να καλύπτονται οι απαιτήσεις του Ν.4936/2022 και οι στόχοι μείωσης εκπομπών έως το 2030.
  • Υποδομές φόρτισης & πράσινη ενέργεια: μελέτη για εγκατάσταση φορτιστών στο εργοστάσιο ή τις αποθήκες, ιδανικά συνδεδεμένων με ΑΠΕ ή “πράσινα” τιμολόγια, ώστε να μειωθούν πραγματικά οι εκπομπές scope
  • Εκμετάλλευση χρηματοδοτικών εργαλείων: συνδυασμός προγραμμάτων ΕΣΠΑ/Αναπτυξιακού και ιδιωτικής χρηματοδότησης, ώστε η ηλεκτροκίνηση να μετατραπεί σε επενδυτικό έργο με επιδότηση.

Τελικά, οι επιχειρήσεις μπορούν ταυτόχρονα να συμμορφωθούν έγκαιρα με τον κλιματικό νόμο και τα πρότυπα ISO, να μειώσουν ουσιαστικά το περιβαλλοντικό τους αποτύπωμα και να απεξαρτηθούν σταδιακά από το ακριβό και ασταθές κόστος των ορυκτών καυσίμων στις μεταφορές. Η επένδυση σε βιώσιμες μεταφορές και ηλεκτροκίνηση δεν είναι πλέον “καλό να υπάρχει”, αλλά ένας έξυπνος τρόπος να θωρακίσουν την ανταγωνιστικότητά τους για την επόμενη δεκαετία.