Όταν ανακοινώθηκε από την Ευρωπαϊκή Ένωση η Οδηγία για τη Δέουσα Επιμέλεια της Εταιρικής Βιωσιμότητας (CSDDD), η δημόσια συζήτηση επικεντρώθηκε στους μεγάλους επιχειρηματικούς ομίλους. Η οδηγία διατυπώθηκε ώστε να στοχεύει ρητά μεγάλες εντός και εκτός ΕΕ επιχειρήσεις, με υψηλό κύκλο εργασιών και σημαντικό αριθμό εργαζομένων.
Από την πλευρά των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων (ΜΜΕ), εκφράστηκε συχνά η εντύπωση ότι δεν επηρεάζονται άμεσα. Στα χαρτιά, δεν τοποθετούνται στο επίκεντρο της νομοθεσίας, δεν καλούνται να αναφέρουν απευθείας στην ΕΕ και δεν εκτίθενται στα ίδια πρόστιμα μη συμμόρφωσης όπως οι πολυεθνικές επιχειρήσεις.
Ωστόσο, η αντιμετώπιση του CSDDD ως «ζήτημα των μεγάλων επιχειρήσεων» θεωρείται στρατηγικό σφάλμα. Παρότι οι ΜΜΕ δεν ρυθμίζονται άμεσα, η οδηγία ενεργοποιεί ένα κύμα έμμεσης επίδρασης σε ολόκληρη την παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα. Για τις μικρότερες επιχειρήσεις, η κατανόηση αυτής της έμμεσης επίδρασης δεν αφορά μόνο τη συμμόρφωση, αλλά συνιστά και πηγή ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος.
Το “φαινόμενο διολίσθησης” της δέουσας επιμέλειας
Για να κατανοηθεί η σημασία του CSDDD για τις ΜΜΕ, πρέπει να ληφθούν υπόψη οι υποχρεώσεις που επιβάλλονται στις μεγάλες επιχειρήσεις.
Η οδηγία απαιτεί να εντοπίζονται, προλαμβάνονται και μετριάζονται αρνητικές επιπτώσεις σε ανθρώπινα δικαιώματα και περιβάλλον. Σημαντικά, η υποχρέωση αυτή δεν περιορίζεται στο εσωτερικό των επιχειρήσεων, αλλά επεκτείνεται στην αλυσίδα δραστηριοτήτων, περιλαμβάνοντας προμηθευτές και συνεργάτες σε όλα τα στάδια.
Δεν μπορεί πλέον να γίνεται επίκληση άγνοιας σχετικά με τις πρακτικές των προμηθευτών. Αν μια μικρή ΜΜΕ αποτελεί προμηθευτή μεγάλης εταιρείας, η μεγάλη εταιρεία θεωρείται υπεύθυνη για την τήρηση των περιβαλλοντικών και κοινωνικών προτύπων από την εν λόγω ΜΜΕ.
Έτσι δημιουργείται πίεση συμμόρφωσης από πάνω προς τα κάτω. Για να προστατευτεί μια μεγάλη επιχείρηση από νομικούς και φήμης κινδύνους, επιβάλλονται αυστηρότερες απαιτήσεις στους προμηθευτές της. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, ο προμηθευτής καθίσταται ουσιαστικά προέκταση της λειτουργίας συμμόρφωσης του πελάτη.
Πώς εκδηλώνεται στην πράξη
Η επίδραση του CSDDD σε μια ΜΜΕ είναι πιθανό να εμφανιστεί μέσω:
- Αυξημένων απαιτήσεων δεδομένων
Θα ζητηθούν αποδείξεις βιώσιμης λειτουργίας, όπως τεκμηριωμένα στοιχεία για:
- εκπομπές αερίων,
- διαχείριση αποβλήτων,
- κατανάλωση νερού,
- εργασιακές πρακτικές.
- Αυστηρότερων κωδίκων δεοντολογίας
Οι μεγάλοι πελάτες θα επιβάλλουν νέους Κώδικες Συμπεριφοράς, ευθυγραμμισμένους με το CSDDD, τους οποίους θα απαιτείται να τηρείται.
- Συχνότερων ελέγχων
Θα αυξηθούν οι έλεγχοι από τρίτους για επιβεβαίωση της ακρίβειας των δεδομένων που παρέχονται.
- Σχεδίων διορθωτικών ενεργειών
Εάν εντοπιστεί κίνδυνος ή παράβαση, θα απαιτούνται διορθωτικές ενέργειες εντός συγκεκριμένων προθεσμιών.
Οι προκλήσεις για τις μικρές επιχειρήσεις
- Περιορισμένοι πόροι, καθώς δεν υφίστανται συνήθως δυναμικές ομάδες ESG ή compliance.
- Πολυπλοκότητα κανονιστικών απαιτήσεων, λόγω της τεχνικής φύσης του περιεχομένου.
- Λειτουργικές πιέσεις, επειδή ενδέχεται να απαιτούνται επενδύσεις σε νέες διαδικασίες ή τεχνολογίες.
Η ευκαιρία: μετατροπή της συμμόρφωσης σε πλεονέκτημα
Παρά τις δυσκολίες, το CSDDD δημιουργεί και σημαντικές ευκαιρίες:
- Ανταγωνιστικό πλεονέκτημα, επειδή ένας “ασφαλής” προμηθευτής προτιμάται έναντι ενός μη προετοιμασμένου.
- Ενίσχυση σχέσεων με πελάτες, καθώς οι μεγάλοι αγοραστές επενδύουν συχνά στη βελτίωση των προμηθευτών τους.
- Μελλοντική ετοιμότητα για άλλες επικείμενες υποχρεώσεις, όπως η CSRD ή η νομοθεσία κατά της καταναγκαστικής εργασίας.
Πρακτικά βήματα προετοιμασίας για ΜΜΕ
- Χαρτογράφηση εφοδιαστικής αλυσίδας
Απαιτείται καταγραφή βασικών προμηθευτών και σχετικών κινδύνων.
- Τυποποίηση δεδομένων
Πρέπει να συλλέγονται συστηματικά δεδομένα για ενέργεια, ασφάλεια, μισθούς και απορρίμματα.
- Αναθεώρηση πολιτικών
Κρίνεται απαραίτητη η υιοθέτηση πολιτικών για ανθρώπινα δικαιώματα και περιβάλλον.
- Επικοινωνία με βασικούς πελάτες
Προτείνεται η έγκαιρη διερεύνηση των απαιτήσεων που θα τεθούν.
- Χρήση τεχνολογίας
Η τεχνολογία διευκολύνει την καταγραφή και κοινοποίηση δεδομένων, μειώνοντας διοικητικό φόρτο.
Συμπέρασμα
Η Οδηγία CSDDD διαμορφώνει εκ νέου το επιχειρηματικό περιβάλλον. Παρότι οι ΜΜΕ δεν αποτελούν άμεσο στόχο, αποτελούν το θεμέλιο των βιώσιμων, συμμορφωμένων εφοδιαστικών αλυσίδων. Με σωστή προετοιμασία, μπορούν όχι μόνο να ανταποκριθούν, αλλά και να αξιοποιήσουν τη νέα πραγματικότητα ως μοχλό ανθεκτικότητας και ανάπτυξης.