Περιεχόμενα
Τον Οκτώβριο του 2026 ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία (EU-OSHA) ξεκίνησε στις Βρυξέλλες την πανευρωπαϊκή εκστρατεία «Μαζί για την ψυχική υγεία στην εργασία», με διάρκεια 2026-2028. Σύμφωνα με τον EU-OSHA, σχεδόν οι μισοί εργαζόμενοι στην ΕΕ (45%) αντιμετωπίζουν κινδύνους για την ψυχική τους υγεία στη δουλειά. Την ίδια χρονιά κυκλοφόρησε το σχέδιο (DIS) της νέας έκδοσης του ISO 45001, το οποίο εντάσσει την ψυχική υγεία, την ευεξία και τους ψυχοκοινωνικούς κινδύνους στις απαιτήσεις του συστήματος διαχείρισης. Έτσι ο όρος περνά οριστικά στο πεδίο της ασφάλειας και υγείας στην εργασία.
Τι είναι οι ψυχοκοινωνικοί κίνδυνοι
Ψυχοκοινωνικοί κίνδυνοι (psychosocial risks) είναι οι κίνδυνοι για την υγεία που προκύπτουν από τον τρόπο με τον οποίο οργανώνεται και διοικείται η εργασία, καθώς και από τις κοινωνικές σχέσεις στον χώρο εργασίας. Το πρότυπο ISO 45003:2021, που δίνει οδηγίες για τη διαχείρισή τους, τους συνδέει με τρεις ομάδες παραγόντων: την οργάνωση της εργασίας, τους κοινωνικούς παράγοντες και τις συνθήκες του περιβάλλοντος εργασίας.
Στην πράξη, ψυχοκοινωνικός κίνδυνος μπορεί να είναι ο υπερβολικός φόρτος, οι ασαφείς ρόλοι, τα ακανόνιστα ή εκτεταμένα ωράρια, η έλλειψη ελέγχου του εργαζόμενου πάνω στο έργο του, η κακή επικοινωνία, η απομόνωση στην τηλεργασία ή στην υβριδική εργασία, οι συγκρούσεις, η βία και η παρενόχληση. Οι συνέπειες εμφανίζονται ως άγχος, εξουθένωση, μυοσκελετικά προβλήματα, απουσίες και ατυχήματα. Για την επιχείρηση μεταφράζονται σε χαμένη παραγωγικότητα, αποχωρήσεις προσωπικού και νομική έκθεση.
Το θεσμικό πλαίσιο στην Ελλάδα
Η υποχρέωση του εργοδότη δεν είναι καινούργια. Το άρθρο 42 παρ. 1 του Κώδικα Νόμων για την Υγεία και την Ασφάλεια των Εργαζομένων (ν. 3850/2010) ορίζει ότι ο εργοδότης εξασφαλίζει την υγεία και την ασφάλεια των εργαζομένων ως προς όλες τις πτυχές της εργασίας. Το άρθρο 43 παρ. 1 του ίδιου νόμου τον υποχρεώνει να διαθέτει γραπτή εκτίμηση των κινδύνων για την ασφάλεια και την υγεία, η οποία εκπονείται από τον τεχνικό ασφάλειας και τον ιατρό εργασίας. Αφού ο νόμος μιλά για όλες τις πτυχές της εργασίας, η εκτίμηση δεν περιορίζεται σε μηχανήματα, χημικά και πτώσεις.
Ο ν. 4808/2021 (ΦΕΚ Α’ 101/19.06.2021) κύρωσε τη Σύμβαση 190 της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας για την εξάλειψη της βίας και της παρενόχλησης. Με το άρθρο 9, οι επιχειρήσεις που απασχολούν πάνω από 20 άτομα υποχρεούνται να υιοθετούν πολιτική για την πρόληψη και την αντιμετώπιση της βίας και της παρενόχλησης, με μέτρα πρόληψης, ενημέρωση του προσωπικού και διαδικασία καταγγελιών. Τα υποδείγματα πολιτικής καθορίστηκαν με την υπουργική απόφαση 82063/2021.
Τι αλλάζει με το ISO 45001:2027
Το ISO 45001 βρίσκεται σε αναθεώρηση. Σύμφωνα με τη BSI, το σχέδιο διεθνούς προτύπου (DIS) έχει κυκλοφορήσει, η περίοδος δημόσιας διαβούλευσης έχει κλείσει και η δημοσίευση της νέας έκδοσης στοχεύεται για το 2027. Η DNV εκτιμά ότι η μεταβατική περίοδος για τους πιστοποιημένους οργανισμούς θα είναι πιθανότατα τριετής, όπως στα ISO 9001 και ISO 14001, χωρίς να έχει οριστεί ακόμη επίσημα.
Κατά τη BSI, η αναθεώρηση προσθέτει ρητή εστίαση στην ψυχική υγεία, την ευεξία και τους ψυχοκοινωνικούς κινδύνους. Η ενότητα 8 (Λειτουργία) αντιμετωπίζει τους ψυχοκοινωνικούς παράγοντες ως λειτουργικούς κινδύνους, ενώ η ενότητα 9 (Αξιολόγηση επίδοσης) ενισχύει την παρακολούθηση των κινδύνων που σχετίζονται με την ευεξία. Η DNV επισημαίνει επίσης ευρύτερη αναγνώριση κινδύνων ώστε να καλύπτονται οι σύγχρονοι τρόποι εργασίας, νέες απαιτήσεις για την επαγγελματική υγεία και την επιστροφή στην εργασία μετά από τραυματισμό ή ασθένεια. Το κείμενο μπορεί να αλλάξει μέχρι το τελικό σχέδιο (FDIS), αλλά η κατεύθυνση είναι σαφής.
Τι σημαίνει πρακτικά για την επιχείρηση
Μια επιχείρηση πιστοποιημένη κατά ISO 45001:2018 πιθανότατα ήδη αναφέρει το εργασιακό άγχος στην εκτίμηση κινδύνου, συνήθως σε μία γραμμή και χωρίς μετρήσιμα μέτρα. Στη νέα έκδοση ο επιθεωρητής θα αναζητά τεκμήρια: πώς αναγνωρίστηκαν οι ψυχοκοινωνικοί κίνδυνοι, με ποια μέθοδο εκτιμήθηκαν, ποια μέτρα ελέγχου εφαρμόζονται στην οργάνωση της εργασίας και με ποιους δείκτες παρακολουθούνται.
Η διαχείριση των ψυχοκοινωνικών κινδύνων στηρίζεται στην ίδια λογική με τους υπόλοιπους κινδύνους ΥΑΕ. Πρώτα αντιμετωπίζεται η πηγή, δηλαδή ο σχεδιασμός της εργασίας, οι βάρδιες, η κατανομή φόρτου και η σαφήνεια ρόλων, και μετά η ατομική υποστήριξη. Ένα πρόγραμμα ευεξίας χωρίς αλλαγές στην οργάνωση της εργασίας δεν καλύπτει την απαίτηση. Για επιχειρήσεις με πάνω από 20 άτομα, η πολιτική του ν. 4808/2021 και η εκτίμηση κινδύνου του ν. 3850/2010 πρέπει να συνδέονται και να αλληλοτροφοδοτούνται.
Επόμενα Βήματα
Η προετοιμασία μπορεί να ξεκινήσει πριν από τη δημοσίευση του προτύπου, ώστε η μετάβαση να μη συμπέσει με την πίεση της επιθεώρησης. Τα βασικά βήματα είναι τα εξής:
- Επικαιροποίηση της γραπτής εκτίμησης επαγγελματικού κινδύνου με ειδική ενότητα για ψυχοκοινωνικούς κινδύνους, σε συνεργασία με τον τεχνικό ασφάλειας και τον ιατρό εργασίας.
- Διαβούλευση με τους εργαζόμενους, για παράδειγμα με ανώνυμο ερωτηματολόγιο, για φόρτο, ωράρια, υβριδική εργασία και σχέσεις.
- Έλεγχος ότι η πολιτική κατά της βίας και της παρενόχλησης (ν. 4808/2021) εφαρμόζεται και καταγράφει περιστατικά.
- Ορισμός δεικτών παρακολούθησης, όπως απουσίες, αποχωρήσεις, υπερωρίες και καταγγελίες.
- Gap analysis του υφιστάμενου συστήματος ISO 45001:2018 έναντι του σχεδίου της έκδοσης 2027, με οδηγό το ISO 45003:2021.
Η Emetris, με εμπειρία από το 1996 στα συστήματα διαχείρισης, αναλαμβάνει την ανάλυση αποκλίσεων του συστήματος ISO 45001 έναντι της νέας έκδοσης, τη μεθοδολογία εκτίμησης ψυχοκοινωνικών κινδύνων με βάση το ISO 45003 και τη σύνδεσή της με τις υποχρεώσεις του ν. 3850/2010 και του ν. 4808/2021. Για επιχειρήσεις χωρίς πιστοποίηση, σχεδιάζει το σύστημα από την αρχή ώστε να είναι εξαρχής συμβατό με την έκδοση 2027.