Περιεχόμενα
Στις 31 Οκτωβρίου 2026 λήγει η προθεσμία υποβολής της ετήσιας έκθεσης εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου για μια σειρά ελληνικών επιχειρήσεων. Η υποχρέωση προκύπτει από τον Εθνικό Κλιματικό Νόμο 4936/2022 και δεν είναι νέα, όμως το 2026 είναι η πρώτη χρονιά που εφαρμόζονται παράλληλα και οι δύο βασικές διατάξεις του, το άρθρο 19 και το άρθρο 20.
Πρόκειται για δύο διαφορετικές υποχρεώσεις, με διαφορετικούς υπόχρεους, διαφορετική πλατφόρμα υποβολής και διαφορετικές κυρώσεις. Η σύγχυση μεταξύ τους οδηγεί συχνά είτε σε υποβολή σε λάθος σημείο είτε σε πλήρη παράλειψη, από επιχειρήσεις που θεωρούν ότι δεν τις αφορά.
Τι ισχύει: δύο άρθρα, δύο κατηγορίες υπόχρεων
Το άρθρο 19 αφορά τα έργα και τις δραστηριότητες κατηγορίας Α΄ του άρθρου 1 του ν. 4014/2011 που δεν εντάσσονται στο Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών. Ο νόμος περιορίζει το πεδίο σε πέντε ομάδες: συστήματα περιβαλλοντικών υποδομών, τουριστικές εγκαταστάσεις και έργα αστικής ανάπτυξης, πτηνοκτηνοτροφικές εγκαταστάσεις, υδατοκαλλιέργειες και βιομηχανικές ή μεταποιητικές δραστηριότητες. Ο στόχος που τίθεται είναι μείωση εκπομπών κατά 30% έως το 2030 σε σχέση με το 2019, μετρημένη ανά μονάδα προϊόντος ή έργου και όχι σε απόλυτα μεγέθη.
Το άρθρο 20 αφορά συγκεκριμένες οντότητες, ανεξάρτητα από περιβαλλοντική αδειοδότηση. Περιλαμβάνει ανώνυμες εταιρείες με κινητές αξίες εισηγμένες σε ρυθμιζόμενη αγορά στην Ελλάδα, πιστωτικά ιδρύματα, ασφαλιστικές επιχειρήσεις, επιχειρήσεις επενδύσεων, επιχειρήσεις σταθερής και κινητής τηλεφωνίας, εταιρείες ύδρευσης και αποχέτευσης, εταιρείες ταχυμεταφορών, επιχειρήσεις παροχής ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου, αλυσίδες καταστημάτων λιανεμπορίου με περισσότερους από 500 εργαζομένους, επιχειρήσεις παροχής υπηρεσιών εφοδιαστικής και αστικές εταιρείες παροχής συγκοινωνιακού έργου.
Οι μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις, όπως ορίζονται στη Σύσταση 2003/361/ΕΚ, εξαιρούνται ρητά από το άρθρο 20. Ο χαρακτηρισμός της επιχείρησης αποτελεί το πρώτο βήμα κάθε προετοιμασίας, γιατί από αυτόν εξαρτώνται όλα τα υπόλοιπα.
Πού υποβάλλεται η κάθε έκθεση
Οι υπόχρεοι του άρθρου 20 υποβάλλουν στην ηλεκτρονική πλατφόρμα του ΟΦΥΠΕΚΑ, στη διεύθυνση climaregistry.necca.gov.gr, με εταιρικούς κωδικούς TaxisNet. Οι υπόχρεοι του άρθρου 19 υποβάλλουν στην αδειοδοτούσα περιβαλλοντική αρχή, μέσω του Ηλεκτρονικού Περιβαλλοντικού Μητρώου του ΥΠΕΝ, όπου έχει αναρτηθεί και ο σχετικός οδηγός εφαρμογής.
Και στις δύο περιπτώσεις η έκθεση επαληθεύεται υποχρεωτικά από διαπιστευμένο επαληθευτή, σύμφωνα με το ισχύον πλαίσιο διαπίστευσης. Η δέσμευση του επαληθευτή απαιτεί χρόνο και αποτελεί συχνά το στενό σημείο του χρονοδιαγράμματος.
Τι περιλαμβάνει η έκθεση
Ο νόμος ζητά τις άμεσες εκπομπές και τις έμμεσες εκπομπές από κατανάλωση ενέργειας, δηλαδή Scope 1 και Scope 2. Ο υπολογισμός γίνεται σύμφωνα με τις IPCC Guidelines του 2006 και το GHG Protocol, ή εναλλακτικά σύμφωνα με το ISO 14064-1:2018, κατηγορίες 1 και 2. Οι συντελεστές εκπομπών λαμβάνονται από την πλέον πρόσφατη εθνική απογραφή, όπως αναρτάται από το ΥΠΕΝ.
Το Scope 3 δεν προβλέπεται από τον νόμο, ούτε ως προαιρετικό πεδίο της έκθεσης. Προαιρετικοί είναι οι στόχοι και οι δράσεις μείωσης ή αντιστάθμισης που μπορεί να δηλώσει η επιχείρηση.
Τι σημαίνει πρακτικά
Η δυσκολία σπάνια βρίσκεται στον υπολογισμό, βρίσκεται στα δεδομένα. Η έκθεση απαιτεί συγκεντρωτικά στοιχεία κατανάλωσης καυσίμων και ηλεκτρικής ενέργειας ανά εγκατάσταση, στοιχεία στόλου οχημάτων, ποσότητες ψυκτικών μέσων και τεκμηρίωση της πηγής κάθε αριθμού. Επιχειρήσεις με πολλά υποκαταστήματα ή με αποκεντρωμένη τιμολόγηση ενέργειας χρειάζονται συχνά εβδομάδες μόνο για τη συλλογή.
Ο υπολογισμός γίνεται ανά ΑΦΜ και όχι ανά ΚΑΔ ή ανά εγκατάσταση, ενώ η επαλήθευση απαιτεί επιπλέον χρόνο από τον διαπιστευμένο φορέα. Μια προετοιμασία που ξεκινά τον Οκτώβριο δύσκολα προλαβαίνει το στάδιο της επαλήθευσης.
Οι κυρώσεις
Για την εκπρόθεσμη υποβολή του άρθρου 20 προβλέπονται 50 ευρώ για κάθε ημέρα καθυστέρησης, με ανώτατο όριο 0,1 τοις χιλίοις του κύκλου εργασιών. Για την εκπρόθεσμη υποβολή του άρθρου 19 προβλέπονται 100 ευρώ για κάθε ημέρα καθυστέρησης, με ανώτατο όριο 0,1% των ετήσιων ακαθάριστων εσόδων.
Η τρίτη κύρωση αφορά τη μη επίτευξη του στόχου μείωσης και προβλέπει διοικητικό πρόστιμο έως 0,5% του συνολικού κύκλου εργασιών της τελευταίας χρήσης, με κριτήριο την απόκλιση από τον στόχο. Το ποσοστό αυτό αναφέρεται συχνά ως το πρόστιμο της εκπρόθεσμης έκθεσης, όμως αποτελεί εντελώς διαφορετική έκθεση κινδύνου, η οποία αντιμετωπίζεται με πολυετή σχεδιασμό και όχι με μια υποβολή.
Τα επόμενα βήματα
Πρώτο βήμα είναι ο χαρακτηρισμός, δηλαδή ο έλεγχος του αν η επιχείρηση εμπίπτει στο άρθρο 19, στο άρθρο 20 ή σε κανένα από τα δύο. Αν υπάρχει ΑΕΠΟ κατηγορίας Α΄ και η δραστηριότητα δεν εντάσσεται στο ΣΕΔΕ, ο έλεγχος ξεκινά από την ομάδα δραστηριότητας.
Ακολουθεί η συλλογή των δεδομένων του 2025 ανά εγκατάσταση, δηλαδή καύσιμα, ηλεκτρική ενέργεια, στόλος και ψυκτικά μέσα, με τα αντίστοιχα παραστατικά. Έπειτα επιλέγεται η μεθοδολογία και εφαρμόζονται οι εθνικοί συντελεστές εκπομπών, και στη συνέχεια ανατίθεται η επαλήθευση σε διαπιστευμένο φορέα με επαρκές χρονικό περιθώριο πριν τις 31 Οκτωβρίου.
Για τους υπόχρεους του άρθρου 19 προστίθεται ένα ακόμη βήμα, η αποτύπωση της τροχιάς προς τη μείωση του 30% έως το 2030. Εκεί βρίσκεται η ουσιαστική έκθεση της επιχείρησης, καθώς συνδέεται με τη μοναδική κύρωση που φτάνει το 0,5% του κύκλου εργασιών.